Visit Rwanda và những tranh cãi: Bóng đá là công cụ tẩy trắng danh tiếng hay tài trợ cho khủng bố?

Chuyến bay RwandAir từ London hạ cánh xuống Kigali, thủ đô của Rwanda, sau khi trên màn hình giải trí phát một đoạn video quảng bá du lịch lộng lẫy. Trong video, các cầu thủ bóng đá nổi tiếng như Keylor Navas, Lionel Messi, Sergio Ramos và Ander Herrera vui vẻ đùa giỡn với một quả bóng golf, bay qua những đồi núi xanh mát và cảnh quan tuyệt đẹp của Đông Phi, để rơi xuống một sân golf đẳng cấp.

Thay đổi hình ảnh du lịch Rwanda thông qua bóng đá

Thông điệp cuối cùng của video rất thu hút: Hãy bắt đầu chuyến phiêu lưu tiếp theo của bạn tại Rwanda. Ironically, hầu hết các ngôi sao trong video đã rời Paris Saint-Germain (PSG). Tuy nhiên, họ vẫn đang giúp thực hiện một chiến lược lớn của chính phủ Rwanda: sử dụng sức hút của các đội bóng hàng đầu phương Tây để cải thiện du lịch quốc gia. Đằng sau những hình ảnh đẹp mắt và quảng cáo rực rỡ tại sân Emirates hay Parc des Princes là một bức tranh phức tạp của lợi ích kinh tế, cáo buộc về nhân quyền và sự phân chia trong cộng đồng người hâm mộ.

Chiến lược phủ sóng toàn cầu của mạng lưới tỷ đô

Chính phủ của Tổng thống Paul Kagame, người đã nắm quyền từ năm 2000, đã đầu tư mạnh mẽ vào bóng đá Châu Âu thông qua Ủy ban Phát triển Rwanda (RDB). Mục tiêu của họ rõ ràng: làm cho tên tuổi Rwanda trở nên nổi tiếng trên toàn thế giới.

Arsenal là đối tác lớn nhất và lâu dài nhất. Hợp đồng bắt đầu từ năm 2018 và dự kiến sẽ kết thúc vào cuối mùa giải này (2026). Mỗi năm, Rwanda chi khoảng 10 triệu bảng (tương đương 13,4 triệu USD) để dòng chữ Visit Rwanda xuất hiện trên tay áo thi đấu của đội bóng.

Ngoài Arsenal, logo này cũng xuất hiện trên tay áo đội nữ PSG, áo tập của đội nam PSG, và đã từng xuất hiện trên tay áo của Bayern Munich trước khi hợp đồng được điều chỉnh. Gần đây nhất, Atletico Madrid cũng đã tham gia vào mạng lưới này với một hợp đồng ba năm.

Mối quan hệ thân thiết giữa chính phủ Rwanda và gia đình Kroenke (chủ sở hữu Mỹ của Arsenal) đã mở đường cho Visit Rwanda tiến vào thị trường Mỹ. Họ vừa ký hợp đồng với đội bóng bầu dục Los Angeles Rams và đội bóng rổ NBA Los Angeles Clippers.

Theo số liệu từ RDB, chiến lược đầu tư này đã mang lại hiệu quả kinh tế: Doanh thu du lịch của Rwanda đã tăng từ 35 triệu USD vào năm 2006 lên 620 triệu USD vào năm 2023.

Những góc khuất chính trị và cáo buộc Tẩy trắng bằng thể thao

Tuy nhiên, sự hào nhoáng trên sân cỏ không thể che giấu được những vấn đề chính trị. Các hợp đồng này liên tục gặp phải sự phản đối mạnh mẽ vì những cáo buộc liên quan đến cuộc xung đột đẫm máu tại nước láng giềng Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).

Từ năm 2022, các báo cáo của Liên Hợp Quốc (LHQ) đã liên tục chỉ ra mối liên hệ giữa chính phủ Rwanda và M23 - một nhóm phiến quân vũ trang hoạt động tại miền đông DRC. Khu vực này là mỏ vàng thực sự với trữ lượng khổng lồ các khoáng sản quý như vàng, thiếc, và coltan (nguyên liệu thiết yếu cho điện thoại và máy tính).

LHQ cáo buộc Rwanda sử dụng M23 để làm bất ổn khu vực này nhằm trục lợi khoáng sản. Nghiêm trọng hơn, một báo cáo tháng 8/2025 cho biết ít nhất 319 thường dân đã bị M23 giết hại chỉ trong tháng 7, cùng với đó là các cáo buộc về bạo lực tình dục và hãm hiếp tập thể.

Chính phủ của ông Paul Kagame luôn bác bỏ mọi cáo buộc, khẳng định họ không hỗ trợ tài chính hay quân sự cho M23 mà chỉ đang thực hiện các biện pháp bảo vệ lãnh thổ. Dù vậy, với nhiều nhà hoạt động nhân quyền, việc logo Visit Rwanda xuất hiện trên áo đấu các CLB lớn chẳng khác nào một hành động Sportswashing - dùng thể thao để gột rửa tai tiếng.

Sự phẫn nộ của người hâm mộ

Làn sóng phản đối lan rộng khắp các khán đài Châu Âu. Tại London, nhóm cổ động viên Gunners For Peace ( Những Pháo thủ vì Hòa bình) đã thực hiện một chiến dịch gây tiếng vang lớn. Hồi tháng 4, họ dựng một tấm biển quảng cáo ngay bên ngoài sân Emirates với dòng chữ mỉa mai: Visit Tottenham.

Đối với fan Arsenal, Tottenham là kình địch không đội trời chung, việc thà quảng cáo cho đối thủ còn hơn dính líu đến Rwanda cho thấy mức độ phản đối gay gắt đến nhường nào. Một cuộc khảo sát của Hội Cổ động viên Arsenal cho thấy 90% người được hỏi muốn CLB cắt đứt quan hệ với Visit Rwanda ngay lập tức.

Fred Bauma, một nhà hoạt động nhân quyền người Congo và từng là fan Arsenal, chia sẻ nỗi thất vọng: Ban đầu tôi nghĩ nó không quá tệ, nhưng việc Arsenal tiếp tục duy trì mối quan hệ này khi xung đột leo thang là không thể chấp nhận được. Tôi mừng vì họ sắp kết thúc hợp đồng, nhưng mọi thứ đã quá muộn.

Tại Đức, người hâm mộ Bayern Munich, vốn nổi tiếng với tư tưởng xã hội mạnh mẽ, đã giăng biểu ngữ trong trận đấu: Visit Rwanda - Bất cứ ai nhắm mắt làm ngơ đều đang phản bội giá trị của FC Bayern.

Áp lực này lớn đến mức Bayern sau đó phải điều chỉn hợp đồng, loại bỏ logo quảng cáo thương mại và chuyển sang hình thức hợp tác phát triển bóng đá trẻ. Tại Pháp, hơn 75.000 người cũng đã ký tên yêu cầu PSG chấm dứt hợp đồng tài trợ.

Nghịch lý tại Kigali: Nơi Arsenal là Tôn giáo

Trong khi người hâm mộ phương Tây phản đối, thì tại thủ đô Kigali của Rwanda, câu chuyện lại hoàn toàn khác. Ở đây, Arsenal được yêu mến cuồng nhiệt, một phần nhờ vào bản hợp đồng tài trợ này.

Olivier Nemeye, thư ký Hội Cổ động viên Arsenal tại Rwanda, mô tả cảm giác nhìn thấy tên đất nước mình trên tay áo CLB yêu thích giống như một liều thuốc tinh thần cực lớn

Tại quán bar ngoài trời Maison Noire ở Kigali, hàng trăm người dân địa phương tụ tập xem Arsenal thi đấu, hò reo sau mỗi bàn thắng và cùng nhau hát vang bài ca truyền thống của CLB. Với họ, bóng đá là niềm vui thuần khiết, là sự tự hào dân tộc, và nên được tách biệt khỏi chính trị.

Jean-Guy Afrika, Giám đốc điều hành RDB, giải thích rằng chiến lược tài trợ này là nỗ lực sinh tồn của Rwanda để thay đổi định kiến thế giới sau thảm họa diệt chủng năm 1994. Ông cho rằng đất nước cần những cú hích marketing mạnh mẽ để thế giới biết rằng Rwanda ngày nay an toàn, phát triển và sẵn sàng đón khách du lịch.

Hồi kết của mối lương duyên và những tiết lộ bất ngờ

Sau nhiều đồn đoán, vào ngày 19/11 vừa qua, Arsenal và RDB chính thức thông báo sẽ không gia hạn hợp đồng sau khi mùa giải hiện tại kết thúc. Phía RDB giải thích nhẹ nhàng rằng đây là một phần trong chiến lược chuyển hướng sang các thị trường mới như Mỹ.

Tuy nhiên, Tổng thống Paul Kagame lại đưa ra một gó