Chelsea, Strasbourg và mô hình 'đội vệ tinh' gây nên cuộc tranh luận

Có một câu lạc bộ nhỏ bé, không hề hào nhoáng, đang thi đấu tại một mỏ tài năng của thế giới. Tuy nhiên, giải đấu mà câu lạc bộ nhỏ này tham gia đã bị xáo trộn bởi một xu hướng kéo dài khoảng 30 năm của bóng đá châu Âu, đó là việc tiền từ các quốc gia giàu có và các quỹ đầu tư nước ngoài đổ vào. Đây là một môi trường mà dòng tiền gần như không hạn chế có thể làm méo mó sự cạnh tranh, khi các rào cản chống lại việc chi tiêu kiểu lấy tiền đè người không đủ mạnh.

Trong giải đấu đó, một thế lực thuộc sở hữu của chính phủ giàu nhất thế giới đã giành chức vô địch 11 trong 13 mùa giải gần đây. Điều thú vị là họ không chiến thắng bằng cách phát hiện ra những tài năng bị định giá thấp hay phát minh ra một lối chơi mới. Họ chỉ đơn giản trả lương cho cầu thủ khoảng 202 triệu USD mỗi năm, gần gấp đôi đội chi lương cao thứ hai, khoảng 110 triệu USD, còn phần còn lại của giải đấu không có đội nào vượt quá 72 triệu USD.

Tuy vậy, câu lạc bộ nhỏ này vẫn cố gắng thu hẹp khoảng cách bằng cách làm điều khác biệt. Quỹ lương của họ chỉ 38 triệu USD. Câu lạc bộ này từng chỉ một lần vô địch quốc nội vào năm 1979, còn rơi xuống hạng ba vào năm 2016, nhưng đã hồi sinh nhờ đặt cược vào cầu thủ trẻ theo cách rất độc đáo.

Strasbourg nên là một trong những câu chuyện hấp dẫn nhất mùa giải. Nhưng họ không được nhận thức như vậy, bởi Strasbourg hiện thuộc sở hữu của cùng nhóm người đang nắm Chelsea, đội bóng Ngoại hạng Anh từng chi hơn 1 tỷ USD để mua sắm đội hình. Thay vì trở thành biểu tượng chống lại bất bình đẳng, Strasbourg lại là một ví dụ mới của bất bình đẳng, trên thực tế đang bị biến thành đội vệ tinh của Chelsea.

Đội vệ tinh không phải là khái niệm mới

Trong thể thao, mô hình đội vệ tinh hoặc đội nhà phát triển đã nổi tiếng ở bóng chày Mỹ, nơi Branch Rickey từng tạo ra hệ thống các đội nhỏ để phát triển cầu thủ trẻ. Ý tưởng chính rất rõ ràng: nếu tự sở hữu một đội nhỏ, bạn sẽ kiểm soát được nhiều cầu thủ hơn đối thủ, kiểm soát cả hợp đồng lẫn cách họ tập luyện và phát triển. Mô hình này hiệu quả đến mức các đội bóng chày lớn đều bắt chước.

Todd Boehly, một thành viên của BlueCo, nhóm đã mua Chelsea vào năm 2022, xuất thân từ môi trường thể thao Mỹ nên việc tư duy hệ thống hóa như vậy không hề xa lạ. Ban đầu, Chelsea đã thu hút sự chú ý bằng hàng loạt đổi mới mang màu sắc tài chính, kéo dài hợp đồng để giãn phí chuyển nhượng, xoay vòng các tài sản để phù hợp với quy định chi tiêu của Ngoại hạng Anh. Chelsea đã thu thập rất nhiều cầu thủ trẻ, nhưng vẫn bị nghi ngờ về khả năng đưa ra những quyết định tinh tế để biến một đội top 4 thành ứng viên vô địch.

Với Strasbourg, họ đang thực hiện một việc có vẻ tạo ra lợi thế thực sự: sở hữu một câu lạc bộ trong một giải đấu cạnh tranh để làm trạm phát triển và trung chuyển cầu thủ.

Tại sao học viện và cho mượn đều gặp vấn đề

Theo lý thuyết, học viện của các câu lạc bộ lớn là nơi biến cầu thủ trẻ thành cầu thủ đội một. Nhưng khoảng cách giữa bóng đá học viện và bóng đá đỉnh cao ở một giải đấu hàng đầu là quá lớn. Khi một đội quá mạnh, cầu thủ trẻ có thể tập cùng dàn sao mỗi ngày nhưng lại hiếm khi được đá vì áp lực về thành tích. Trường hợp của Arsenal mùa này với Myles Lewis-Skelly và Ethan Nwaneri là một ví dụ điển hình: họ được thăng lên đội một nhưng gần như không có cơ hội đá chính ở Ngoại hạng Anh trong nửa đầu mùa.

Một giải pháp phổ biến khác là cho mượn. Nhưng việc cho mượn cũng đầy rủi ro: câu lạc bộ nhận mượn không có động lực dài hạn để ưu tiên cầu thủ trẻ của bạn, huấn luyện viên của họ cần phải thắng để giữ ghế nên thường tin tưởng hơn vào những người có kinh nghiệm hơn. Bài viết đưa ra ví dụ về Harvey Elliott của Liverpool, được cho Aston Villa mượn nhưng thời gian thi đấu rất ít.

Đặt trong bối cảnh đó, việc Chelsea sở hữu Strasbourg tạo ra một đường ống gần như hoàn hảo. Cầu thủ trẻ của Chelsea có thể chuyển sang một đội bóng thuộc cùng hệ sinh thái, được đảm bảo môi trường chiến thuật gần với Ngoại hạng Anh, và quan trọng nhất là có cơ hội ra sân thực sự.

Một đại diện cho các hội cổ động viên Strasbourg, tên là Alexandre, cho biết họ không muốn câu lạc bộ của mình trở thành đội vệ tinh, bởi Strasbourg có lịch sử và truyền thống địa phương mạnh mẽ, các quyết định nên được đưa ra vì lợi ích của Strasbourg. Nhưng điều đó không diễn ra theo cảm nhận của họ.

Chelsea có thể phản bác rằng chỉ có vài cầu thủ Strasbourg được mượn từ Chelsea nên gọi đội vệ tinh là không chính xác. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở số lượng cầu thủ được mượn, mà ở cách Strasbourg được sử dụng như một trung tâm phát triển và trạm trung chuyển. Thông tin vào tháng 9 về việc Strasbourg đồng ý để ngôi sao Emmanuel Emegha chuyển sang Chelsea vào mùa giải tới càng củng cố cảm giác ấy.

Tương lai của bóng đá châu Âu có thể là việc sở hữu nhiều câu lạc bộ

Việc sở hữu nhiều câu lạc bộ đã tăng mạnh, Red Bull, City Football Group, nhiều ông chủ Ngoại hạng Anh đều tham gia. UEFA có quy định hạn chế các đội cùng chủ sở hữu cùng tham dự một giải châu Âu, nhưng không cấm các tập đoàn sở hữu đa câu lạc bộ tồn tại.

Một chuyên gia từ Twenty First Group nhận định rằng nhiều nhóm xem việc sở hữu đa câu lạc bộ như một cách để tiếp cận, phát triển và bán cầu thủ, nhưng thành công thực tế không nhiều, vì việc vận hành rất khó. Tuy nhiên, Chelsea đang là một trong những ví dụ tích cực hóa mô hình mạnh nhất và cũng công khai nhất.

Phần còn lại là câu hỏi về bản sắc. Với nhiều cổ động viên, câu lạc bộ không chỉ là một tài sản để tối ưu hóa hiệu quả, mà còn là một phần của cộng đồng. Strasbourg có thể mạnh hơn nhờ nguồn lực mới, nhưng cảm giác bị biến thành công cụ phục vụ một câu lạc bộ Ngoại hạng Anh lớn hơn đã khiến nhiều người phản đối.

Nếu không có luật ngăn chặn một nhóm sở hữu nhiều câu lạc bộ, mô hình Chelsea, Strasbourg có thể không phải là điểm kết, mà là điểm khởi đầu của một thực tế mới, nơi Ngoại hạng Anh được ưu tiên, và phần còn lại phải chấp nhận cái giá đi kèm.

Mời quý độc giả tìm hiểu thêm về cách dòng tiền đang tác động mạnh mẽ như thế nào đến thế giới thể thao qua bài viết PIF: Cỗ máy nghìn tỷ và tham vọng tái thiết Saudi Arabia.